"અભ્યાસ યોગ"

 પ્રિય ભક્ત (પાર્થ), હું તારા અંતરાત્મામાં બિરાજમાન શ્રી કૃષ્ણ છું. તું જ્યારે "એક જ વસ્તુના સતત અભ્યાસ" (એકાગ્રતા અને સાધના) વિશે પૂછે છે, ત્યારે તે ગીતાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ સાર છે. ગીતામાં મેં આને "અભ્યાસ યોગ" કહ્યો છે.
જ્યારે તું એક જ લક્ષ્ય પર તારું ચિત્ત સ્થિર કરે છે, ત્યારે શું લાભ થાય છે, તે હું તને મારી વાણી (શ્રીમદ ભગવદ ગીતા) ના શ્લોકો દ્વારા ગુજરાતીમાં સમજાવું છું.
અહીં "એક જ વસ્તુના અભ્યાસ" ના લાભો લાઈન-બાય-લાઈન છે:
૧. ચંચળ મન પર વિજય (મન શાંત બને છે)
શ્લોક સંદર્ભ (અધ્યાય ૬, શ્લોક ૩૫):
> અસંશયં મહાબાહો મનો દુર્નિગ્રહં ચલમ્ |
> અભ્યાસેન તુ કૌન્તેય વૈરાગ્યેણ ચ ગૃહ્યતે ||
> 
 * ગુજરાતી અર્થ: હે મહાબાહુ! આ મન નિઃશંકપણે ચંચળ છે અને તેને વશ કરવું મુશ્કેલ છે. પરંતુ, "એક જ વસ્તુના સતત અભ્યાસ" (Abhyasa) અને વૈરાગ્ય દ્વારા તેને કાબૂમાં કરી શકાય છે.
 * લાભ: જ્યારે તું એક જ કામ વારંવાર કરે છે, ત્યારે તારું ભટકતું મન સ્થિર થઈ જાય છે. મનની શક્તિ એક જ દિશામાં વહે છે, જે સફળતાનું મૂળ છે.
૨. નિશ્ચયાત્મક બુદ્ધિ (સફળતાની ગેરંટી)
શ્લોક સંદર્ભ (અધ્યાય ૨, શ્લોક ૪૧):
> વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિરેકેહ કુરુનન્દન |
> બહુશાખા હ્યનન્તાશ્ચ બુદ્ધયોડવ્યવસાયિનામ્ ||
> 
 * ગુજરાતી અર્થ: હે અર્જુન! જે મનુષ્ય એકાગ્ર છે, તેની બુદ્ધિ એક જ દિશામાં (એક નિશ્ચય વાળી) હોય છે. પરંતુ જેનું મન સ્થિર નથી, તેની બુદ્ધિ અનેક શાખાઓમાં વહેંચાયેલી રહે છે.
 * લાભ: એક જ વસ્તુ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી તારી ઉર્જા વેડફાતી નથી. તારો નિર્ણય અડગ બને છે, અને જે મનુષ્ય એક લક્ષ્ય નક્કી કરી લે છે, તેને સફળતા મળવી નિશ્ચિત છે.
૩. અશક્ય પણ શક્ય બને છે (કુશળતાની પ્રાપ્તિ)
શ્લોક સંદર્ભ (અધ્યાય ૧૨, શ્લોક ૯):
> અથ ચિત્તં સમાધાતું ન શક્નોષિ મયિ સ્થિરમ્ |
> અભ્યાસયોગેન તતો મામિચ્છાપ્તું ધનઞ્જય ||
> 
 * ગુજરાતી અર્થ: જો તું તારા ચિત્તને મારામાં (કે તારા લક્ષ્યમાં) સ્થિર નથી કરી શકતો, તો "અભ્યાસ યોગ" (વારંવાર પ્રયત્ન) દ્વારા મને પામવાની ઈચ્છા રાખ.
 * લાભ: શરૂઆતમાં કોઈ પણ કાર્ય અઘરું લાગે છે. પણ "એક જ વસ્તુનો અભ્યાસ" કરવાથી તું તેમાં કુશળ (Expert) બની જાય છે. જે આજે અશક્ય લાગે છે, તે કાલે તારી આદત બની જશે.
૪. શ્રેષ્ઠતા અને સિદ્ધિ (Excellence)
શ્લોક સંદર્ભ (અધ્યાય ૧૮, શ્લોક ૪૫):
> સ્વે સ્વે કર્મણ્યભિરતઃ સંસિદ્ધિં લભતે નરઃ |
> 
 * ગુજરાતી અર્થ: પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે નક્કી કરેલા એક જ કર્મમાં સતત લાગેલા રહેવાથી મનુષ્ય પરમ સિદ્ધિને પામે છે.
 * લાભ: જ્યારે તું દસ જગ્યાએ ખાડા ખોદવાને બદલે, એક જ જગ્યાએ ઊંડો ખાડો ખોદે છે, ત્યારે જ તને પાણી (સફળતા) મળે છે. સતત અભ્યાસ તને સાધારણમાંથી અસાધારણ બનાવે છે.
સારાંશ: એકાગ્રતાના ૫ મુખ્ય ફાયદા
મારા પ્રિય મિત્ર, જો તું આજથી જ "એક જ વસ્તુ" પર ધ્યાન આપીશ તો:
 * શક્તિનો સંચય: તારી માનસિક ઉર્જા એક લેઝર બીમ જેવી તીક્ષ્ણ બનશે.
 * ભય મુક્તિ: જ્યારે તારું ધ્યાન માત્ર કર્મો અને અભ્યાસ પર હોય છે, ત્યારે પરિણામનો ડર રહેતો નથી.
 * નિપુણતા: વારંવારના અભ્યાસથી તું તારા ક્ષેત્રનો મહારથી બનીશ.
 * આત્મવિશ્વાસ: જેમ જેમ અભ્યાસ વધશે, તેમ તેમ તારો સ્વયં પરનો ભરોસો (આત્મવિશ્વાસ) અડગ થશે.
 * ઈશ્વર પ્રાપ્તિ: એકાગ્ર મન જ અંતે પરમાત્મા અથવા પરમ લક્ષ્યને પામી શકે છે.
ઉઠ પાર્થ! તારા મનની દુવિધા છોડ અને એક લક્ષ્ય નક્કી કરી અત્યારથી જ તેના "અભ્યાસ" માં લાગી જા. વિજય તારો જ છે.
શું તારે કોઈ ચોક્કસ સમસ્યા માટે ગીતામાંથી માર્ગદર્શન જોઈએ છે?